34. Osmanlı padişahı

II. Abdülhamid

LakaplarıUlu Hakan, Kızıl Sultan

1876–1909Dağılma Dönemi18 sadrazam7 şeyhülislam

İlk anayasayı ilan edip meclisi kapatan, otuz üç yıl Yıldız'dan merkeziyetçi bir yönetim kuran ve 1909'da tahttan indirilen padişah.

Sadrazamlar ağacında gösterŞeyhülislamlar ağacında gösterVikipedi’de oku ↗DİA maddesi ↗

Saltanatı

SıraBaşlangıç – bitişSüreSona eriş
1.saltanat31 Ağustos 1876 – 27 Nisan 190932 yıl, 239 güntahttan indirildiV. Murad'ın yerine geçti; 31 Mart Vakası'nın ardından Meclis-i Umûmî-yi Millî kararıyla indirilip Selanik'e gönderildi.

Süreler tarihlerden hesaplanmıştır; ≈ işaretli olanlar, ay ya da yıl düzeyinde bilinen tarihlere dayandığı için yaklaşıktır.

Saltanatında görev yapanlar

Sadrazamlar 18 kişi, 28 atama

  1. Mütercim Mehmed Rüşdi Paşadevam4. görev1876
  2. Mithat Paşa2. görev1876–1877
  3. İbrahim Edhem Paşa1877–1878
  4. Ahmed Hamdi Paşa1878
  5. Ahmed Vefik Paşa1878
  6. Mehmed Sadık Paşa1878
  7. Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa5. görev1878
  8. Mehmed Esad Safvet Paşa1878
  9. Tunuslu Hayreddin Paşa1878–1879
  10. Ahmed Arifi Paşa1879
  11. Mehmed Said Paşa1879–1880
  12. Cenanizade Mehmed Kadri Paşa1880
  13. Mehmed Said Paşa2. görev1880–1882
  14. Abdurrahman Nureddin Paşa1882
  15. Mehmed Said Paşa3. görev1882
  16. Ahmed Vefik Paşa2. görev1882
  17. Mehmed Said Paşa4. görev1882–1885
  18. Kâmil Paşa1885–1891
  19. Ahmed Cevad Paşa1891–1895
  20. Mehmed Said Paşa5. görev1895
  21. Kâmil Paşa2. görev1895
  22. Halil Rifat Paşa1895–1901
  23. Mehmed Said Paşa6. görev1901–1903
  24. Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa1903–1908
  25. Mehmed Said Paşa7. görev1908
  26. Kâmil Paşa3. görev1908–1909
  27. Hüseyin Hilmi Paşa1909
  28. Ahmed Tevfik Paşa1909

Şeyhülislamlar 7 kişi

  1. Hasan Hayrullah Efendidevam2. görev1876–1877
  2. Kara Halil Efendi1877–1878
  3. Ahmed Muhtar Molla Bey Efendi2. görev1878
  4. Uryanizade Ahmed Esad Efendi1878–1889
  5. Bodrumlu Ömer Lütfi Efendi1889–1891
  6. Mehmed Cemaleddin Efendi1891–1909
  7. Mehmed Ziyâeddin Efendi1909
Çubuklar, görevin bu saltanata düşen kısmıdır; açık renkli çubuk önceki saltanattan devam eden görevdir. Her satır kişinin sayfasına gider.

Sadrazamlar

AdGörev tarihleriGörev süresiNot
Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa4. görev12 Mayıs 1876 – 19 Aralık 1876≈ 220 günönceki saltanattan devam
Mithat Paşa2. görev19 Aralık 1876 – 5 Şubat 1877≈ 47 gün
İbrahim Edhem Paşa5 Şubat 1877 – 11 Ocak 1878≈ 341 gün
Ahmed Hamdi Paşa11 Ocak 1878 – 4 Şubat 1878≈ 24 gün
Ahmed Vefik Paşa4 Şubat 1878 – 18 Nisan 1878≈ 75 gün
Mehmed Sadık Paşa18 Nisan 1878 – 28 Mayıs 1878≈ 40 gün
Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa5. görev28 Mayıs 1878 – 4 Haziran 1878≈ 7 gün
Mehmed Esad Safvet Paşa4 Haziran 1878 – 4 Aralık 1878≈ 183 gün
Tunuslu Hayreddin Paşa4 Aralık 1878 – 28 Temmuz 1879≈ 237 gün
Ahmed Arifi Paşa28 Temmuz 1879 – 18 Ekim 1879≈ 81 gün
Mehmed Said Paşa18 Ekim 1879 – 9 Haziran 1880≈ 234 gün
Cenanizade Mehmed Kadri Paşa9 Haziran 1880 – 12 Eylül 1880≈ 94 gün
Mehmed Said Paşa2. görev12 Eylül 1880 – 2 Mayıs 1882≈ 1 yıl, 234 gün
Abdurrahman Nureddin Paşa2 Mayıs 1882 – 12 Temmuz 1882≈ 71 gün
Mehmed Said Paşa3. görev12 Temmuz 1882 – 30 Kasım 1882≈ 140 gün
Ahmed Vefik Paşa2. görev1 Aralık 1882 – 3 Aralık 1882≈ 2 gün
Mehmed Said Paşa4. görev3 Aralık 1882 – 25 Eylül 1885≈ 2 yıl, 296 gün
Kâmil Paşa25 Eylül 1885 – 4 Eylül 1891≈ 5 yıl, 345 gün
Ahmed Cevad Paşa4 Eylül 1891 – 9 Haziran 1895≈ 3 yıl, 279 gün
Mehmed Said Paşa5. görev9 Haziran 1895 – 2 Ekim 1895≈ 115 gün
Kâmil Paşa2. görev2 Ekim 1895 – 7 Kasım 1895≈ 35 gün
Halil Rifat Paşa7 Kasım 1895 – 9 Kasım 1901≈ 6 yıl, 2 gün
Mehmed Said Paşa6. görev9 Kasım 1901 – 15 Ocak 1903≈ 1 yıl, 67 gün
Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa15 Ocak 1903 – 22 Temmuz 1908≈ 5 yıl, 190 gün
Mehmed Said Paşa7. görev22 Temmuz 1908 – 6 Ağustos 1908≈ 14 gün
Kâmil Paşa3. görev6 Ağustos 1908 – 14 Şubat 1909≈ 191 gün
Hüseyin Hilmi Paşa14 Şubat 1909 – 13 Nisan 1909≈ 60 gün
Ahmed Tevfik Paşa13 Nisan 1909 – 5 Mayıs 1909≈ 22 günsonraki saltanatta da sürdü

Şeyhülislamlar

AdGörev tarihleriGörev süresiNot
Hasan Hayrullah Efendi2. görev12 Mayıs 1876 – 26 Temmuz 18771 yıl, 75 günönceki saltanattan devam
Kara Halil Efendi26 Temmuz 1877 – 18 Nisan 1878266 gün
Ahmed Muhtar Molla Bey Efendi2. görev18 Nisan 1878 – 4 Aralık 1878230 gün
Uryanizade Ahmed Esad Efendi4 Aralık 1878 – 17 Ocak 188910 yıl, 44 gün
Bodrumlu Ömer Lütfi Efendi18 Ocak 1889 – 4 Eylül 18912 yıl, 229 gün
Mehmed Cemaleddin Efendi4 Eylül 1891 – 14 Şubat 190917 yıl, 163 gün
Mehmed Ziyâeddin Efendi13 Şubat 1909 – 5 Mayıs 190981 günsonraki saltanatta da sürdü

Kişiler ve tarihler iki defterin Vikipedi listelerinden; bir görev, tarihleri saltanata değdiği ölçüde burada yer alır. Yalnız ayı ya da yılı bilinen bir tarih saltanat sınırına düşüyorsa listenin görevi bu padişahın altında gösterip göstermediğine bakılır. Yalnız yılı bilinen tarihler yaklaşıktır.

Hayatı

Doğum
21 Eylül 1842, Topkapı Sarayı, İstanbul
Ölüm
10 Şubat 1918, Beylerbeyi Sarayı, Üsküdar, İstanbul eceliyleTahttan indirildikten sonra önce Selanik'te, 1912'den itibaren Beylerbeyi Sarayı'nda yaşadı ve orada vefat etti.
Annesi
Tîrimüjgân Kadınefendi
Babası
Abdülmecid 31. Osmanlı padişahı
Türbesi
II. Mahmud Türbesi, Divanyolu (Çemberlitaş), Fatih, İstanbul

Önemli olaylar

  1. 23 Aralık 1876Kānûn-ı Esâsî ilan edildi; Osmanlı'da ilk anayasal düzen başladı.
  2. 24 Nisan 1877Rusya savaş ilan etti; 93 Harbi büyük toprak ve nüfus kayıplarıyla sonuçlandı.
  3. 13 Şubat 1878Meclis-i Mebusan süresiz tatil edildi; yönetim giderek Yıldız Sarayı'nda toplandı.
  4. 13 Temmuz 1878Berlin Antlaşması imzalandı; Balkanlar'da geniş topraklar kaybedildi.
  5. 20 Aralık 1881Muharrem Kararnamesi'yle borçları yönetmek üzere Düyûn-ı Umûmiyye kuruldu.
  6. 23 Temmuz 1908Makedonya'daki subayların baskısıyla anayasa yeniden yürürlüğe kondu (II. Meşrutiyet).

Kaynak notları

  • Doğum yeri DİA'da belirtilmiyor; Topkapı Sarayı bilgisi Vikipedi'den (bazı kaynaklar Çırağan Sarayı der).
  • Ölüm nedeni Vikipedi'ye göre kalp yetmezliğidir; DİA neden belirtmez.
  • 'Ulu Hakan' ve 'Kızıl Sultan' karşıt siyasi çevrelerin kullandığı lakaplardır.

Kaynakların ayrıştığı ya da verinin nasıl okunduğunu açıklayan notlar.

Kaynaklar

  1. Vikipedi
    “II. Abdülhamid – Vikipedi”, Türkçe Vikipedi. tr.wikipedia.org/wiki/II._AbdülhamidCC BY-SA 4.0; içerik özetlenerek ve yeniden düzenlenerek kullanılmıştır.
  2. TDV İslâm Ansiklopedisi
    Cevdet Küçük, “ABDÜLHAMİD II”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 1, 1988, s. 216-224. islamansiklopedisi.org.tr/abdulhamid-iiBu maddeden yalnızca olgular alınmış, metin aktarılmamıştır.
  3. Vikipedi
    Vikipedi, “Osmanlı sadrazamları listesi” ve sadrazamların kendi maddeleri (alındı 1–2 Kasım 2026), CC BY-SA 4.0. tr.wikipedia.org/wiki/Osmanlı_sadrazamları_listesisadrazamların görev tarihleri; CC BY-SA 4.0
  4. Vikipedi
    “Osmanlı şeyhülislamları listesi”, Türkçe Vikipedi, 36830507 numaralı sürüm (22 Şubat 2026). tr.wikipedia.org/wiki/Osmanlı_şeyhülislamları_listesişeyhülislamların görev tarihleri; CC BY-SA 4.0

Bütün padişahlarSadrazamlar ağacıŞeyhülislamlar ağacı