Osmanlı şeyhülislamı
Musa Kazım Efendi
1910–1918Dağılma Dönemi2 kez şeyhülislam oldu
II. Meşrutiyet döneminde dört ayrı kabinede şeyhülislam olan, mütarekede yargılanıp Edirne'ye sürülen ve orada ölen Nakşibendî âlim.
Şeyhülislamlıkları
| Sıra | Başlangıç – bitiş | Padişah | Süre | Görevden ayrılış |
|---|---|---|---|---|
| 162.1. görev | Ocak 1910 – 1911 | V. MehmedDağılma Dönemi | ≈ 2 yıl | bilinmiyorİbrahim Hakkı Paşa kabinesinde göreve geldi, 30 Eylül 1911'de kurulan Said Paşa kabinesinde de yer aldı |
| 167.2. görev | 8 Mayıs 1916 – 1918 | V. Mehmed, VI. MehmedDağılma Dönemipadişah değişince görevde kaldı | ≈ 3 yıl | kabine değişimiSaid Halim Paşa'nın, ardından 4 Şubat 1917'de kurulan Talat Paşa kabinesinin şeyhülislamı oldu; evkaf nazır vekilliği de yaptı |
Sıra, Vikipedi listesindeki atama sırasıdır; Musa Kazım Efendi listede #122 numaralı şeyhülislamdır. ≈ işaretli süreler tarihlerden hesaplanmıştır.
Hayatı
- Köken
- ilmiye kökenliErzurum Tortum'da doğdu; Balıkesir ve İstanbul'da medrese tahsili görüp 1888'de icazet aldı; küçük yaşta Nakşibendî oldu
- Doğum
- Tortum, Erzurum, 1858
- Ölüm
- sürgünde vefat (Edirne, 1920)
Eserleri
- İslâm'da Usûl-i Meşveret ve Hürriyet
- İslâm'da Cihad
- Sûre-i İhlâs ve Alak Tefsirleri
- Safvetü'l-beyân fî tefsîri'l-Kur'ân
- Külliyyât-ı Şeyhülislâm Mûsâ Kâzım
Eser adları kaynaklarda geçtiği biçimiyle; seçme bir liste olabilir.
Kaynak notları
- Kaynaklar dört ayrı şeyhülislamlık (İbrahim Hakkı, Said, Said Halim ve Talat Paşa kabineleri) sayar; liste bunları iki satırda toplar.
- Görevlerin bitiş günleri kaynaklarda verilmiyor; liste yılları kullanıldı.
- 1919'da on beş yıl kürek cezasına çarptırıldı, padişah cezayı üç yıl sürgüne çevirdi; 10 Ocak 1920'de Edirne'de öldü.
- Vikipedi masonluğunu iddia eder; DİA 1911'de mason olmadığını ilan ettiğini kaydeder.
- İkinci görevin ayrılış biçimi kaynaklarda açıkça yazılmaz; son görevinin Talat Paşa kabinesi olmasından kabine değişimi çıkarılmıştır.
Kaynakların ayrıştığı ya da verinin nasıl okunduğunu açıklayan notlar.
Kaynaklar
- Vikipedi“Musa Kazım Efendi”, Türkçe Vikipedi. tr.wikipedia.org/wiki/Musa_Kazım_EfendiCC BY-SA 4.0; içerik özetlenerek ve yeniden düzenlenerek kullanılmıştır.
- Vikipedi“Osmanlı şeyhülislamları listesi”, Türkçe Vikipedi, 36830507 numaralı sürüm (22 Şubat 2026). tr.wikipedia.org/wiki/Osmanlı_şeyhülislamları_listesigörev tarihleri, süreler ve padişahlar; CC BY-SA 4.0
- TDV İslâm AnsiklopedisiFerhat Koca, “MÛSÂ KÂZIM EFENDİ”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 31, 2020, s. 221-222. islamansiklopedisi.org.tr/musa-kazim-efendiBu maddeden yalnızca olgular alınmış, metin aktarılmamıştır.