Osmanlı sadrazamı
Halil Hamid Paşa
1782–1785Dağılma Dönemibir kez sadrazam oldu
Kâtiplikten yetişip 1782-1785'te sadrazamlık yapan, yeniçeri ıslahı ve Mühendishâne'yle tanınan, azlinin ardından idam edilen reformcu devlet adamı.
Sadrazamlıkları
| Görev | Başlangıç – bitiş | Padişah | Süre | Görevden ayrılış |
|---|---|---|---|---|
| #1511. görev | 31 Aralık 1782 – 30 Nisan 1785 | I. AbdülhamidDağılma Dönemi | ≈ 2 yıl, 121 gün | idamYolsuzluk ve darbe planlamakla suçlanıp azledildi, birkaç gün sonra Bozcaada'da idam edildi |
Görev numarası (#) kaynak tablodaki sıra numarasıdır. ≈ işaretli süreler tarihlerden hesaplanmıştır.
Hayatı
- Köken
- Türk / Müslüman aileIsparta doğumlu, Gözcüoğlu Ali Ağa'nın oğlu; kâtipliklerden yetişti
- Doğum yeri
- Isparta
- Ölüm
- idam (1785)
Akrabaları
- damadıSafranbolulu İzzet Mehmed Paşa1794–1798
Kaynaklarda
- Halil Hamid, 30 Aralık 1782 ile 31 Mart 1785 arasında Babıâli'nin başındaydı. Bouquet'ye göre tarihe, döneminde iz bırakan ve imparatorluk devletinin modernleşmesinin öncülerinden sayılan bir sadrazam olarak geçti. Tarihteki lakabı "maktul"dür. (s. 162) Bouquet 2024
- 13–14 yaşında devlet hizmetine alındı, 48 yaşında sadrazam oldu. Kariyerinin neredeyse tamamını Babıâli'de geçirdi. Bouquet'nin hesabına göre kariyerinin tamamını İstanbul'da geçiren sadrazam yok denecek kadar azdı. Halil Hamid, sarayda yetişip kapıcıbaşı ve/veya silahdar olan sadrazamlardan değildi. (s. 162, 164–165) Bouquet 2024
- Bouquet'ye göre I. Abdülhamid'in azil kararı ani ve beklenmedikti. Azil çağdaşlarını şaşırttı, idam ise skandala yol açtı. Paşa gece habersiz uyandırılıp hemen yola çıkarıldı. Rami kışlasından Gelibolu'ya götürüldü, birkaç gün sonra Cidde valiliğine atandığını öğrendi, ardından Bozcaada'ya gönderildi. (s. 162, 166) Bouquet 2024
- 27 Mart 1785'te saray kapıcısı Kara Kethüdazâde Ali, idam fermanını Bozcaada'da sürgündeki paşaya getirdi. İdam büyük bir gizlilik içinde yapıldı, sonra duyuruldu. Bouquet kitabını, Topkapı'nın ikinci avlusunda gümüş tepsideki kesik başı gören bir saray görevlisinin gözünden canlandırdığı sahneyle bitiriyor. Naaşı Bozcaada'da bir cami avlusunda yatıyor. (s. 162, 165, 167) Bouquet 2024
- Bouquet, önceki otuz sadrazamın (1731–82) ortalama görev süresini 17 ay olarak hesaplıyor; Halil Hamid 2 yıl 3 ay görevde kaldı. Bu yüzden paşanın azle sarsıldığını ama şaşırmadığını düşünüyor. 18. yüzyılda azil sonrası idam edilen altı sadrazamdan beşi bir adada öldürüldü; Bouquet'ye göre adada sırlar daha az sızıyordu. (s. 165–166) Bouquet 2024
- Azlinden sonraki haftalarda malları müsadere edildi. Bouquet, paşanın servetini hem sadaretinde kurduğu vakıf çerçevesinde hem de önceki görevlerinde biriktirdiğini anlatıyor. Paşa, 1783'te çocukları ve onların soyu (evlad) için bir vakıf kurdu. Bu vakıf 2019'da millîleştirildi. (s. 162, 166–167) Bouquet 2024
- Halil Hamid, Isparta–Burdur yöresinde doğdu. Bouquet'nin tespit ettiği ilk vakıf mülklerinden bir çeşme, bir okul ve bir kütüphane bugün hâlâ duruyor. 2000'de "Isparta'nın büyük adamları" heykelleri arasına dikilen heykeli bir süre depoda kaldı. Kasım 2018'de, hâlâ onun adını taşıyan kütüphanenin önüne yerleştirildi. (s. 164, 167) Bouquet 2024
Kaynaklar
- Vikipedi“Halil Hamid Paşa”, Türkçe Vikipedi. tr.wikipedia.org/wiki/Halil_Hamid_PaşaCC BY-SA 4.0; içerik özetlenerek ve yeniden düzenlenerek kullanılmıştır.
- VikipediVikipedi, “Osmanlı sadrazamları listesi” ve sadrazamların kendi maddeleri (alındı 1–2 Kasım 2026), CC BY-SA 4.0. tr.wikipedia.org/wiki/Osmanlı_sadrazamları_listesigörev tarihleri, süreler ve padişahlar
- Bouquet 2024Olivier Bouquet, “Tarantino in the Ottoman Empire: Glorious Viziers, Pulp Fiction, and Scrambled Narratives”, International Journal of Middle East Studies 56 (2024): 157–168. doi.org/10.1017/S002074382400014Xbu sayfadaki notların ya da mektup özetlerinin kaynağı; kısa özet